In deze toolbox besteden we extra aandacht aan de veiligheid rondom de polariteit van de voedingsaansluiting in de intelligente wegkantstations (iWKS) van Rijkswaterstaat. Aanleiding hiervoor is dat de voedingsstekker in de wandcontactdoos (WCD) op meerdere manieren kan worden aangesloten, waardoor fase en nul kunnen worden omgewisseld.
Dit kan leiden tot onveilige situaties tijdens installatie, onderhoud en storingswerkzaamheden. In deze toolbox lichten we toe hoe je dit herkent, voorkomt en controleert.
Het negeren van onderstaande benoemde veiligheidsregels kan leiden tot:
- Aanrakingsgevaar (delen staan onder spanning terwijl dit niet verwacht wordt).
- Zwaar lichamelijk letsel of blijvende schade (elektrisering).
- Materiële schade aan iWKS-componenten en omgeving (defecte modules, oververhitting, brandrisico).
- Stillegging van werkzaamheden of uitval van systemen.
- Deze veiligheidsregels zijn opgesteld om jou, anderen en het materiaal te beschermen.
- Het negeren van foutieve aansluitingen kan leiden tot onvoorspelbare en gevaarlijke situaties.
- Onjuiste handelingen kunnen ervoor zorgen dat onderdelen onverwacht onder spanning blijven staan of spontaan schakelen, dit kan resulteren in ernstig lichamelijk letsel.
- Stop altijd met werken bij afwijkingen en onderzoek eerst de oorzaak voordat je verdergaat!
Bij werkzaamheden aan intelligente wegkantsystemen onderscheiden we bewust twee werkgebieden: installatie/ montage en storingszoeken. Hoewel beide disciplines met dezelfde apparatuur te maken hebben, brengen ze verschillende risico's met zich mee en vallen ze onder uiteenlopende NEN-voorschriften en veiligheidsprocedures.
Om veilig en volgens de geldende normen te kunnen werken, is het belangrijk dat iedereen begrijpt welk type werk wordt uitgevoerd en welke regels daarbij horen. Daarom worden in deze toolbox de richtlijnen voor installatie/montage en voor storingswerkzaamheden duidelijk van elkaar gescheiden, elk met hun eigen werkwijze en veiligheidsmaatregelen.
- Installatie en montage zijn geplande werkzaamheden waarbij onderdelen worden geplaatst, aangesloten of gewijzigd. Deze werkzaamheden vallen onder werken aan elektrische installaties en moeten daarom altijd spanningsloos worden uitgevoerd, conform de NEN-3140 en het Arbeidsomstandighedenbesluit.
- Storingszoeken is diagnostisch werk waarbij een defect moet worden gelokaliseerd. Dit valt onder bedrijfshandelingen en kan, wanneer noodzakelijk, onder spanning worden uitgevoerd, mits dit gebeurt door bevoegd personeel en volgens de veiligheidsafstanden en procedures uit de NEN-3140.
1. Installatie- en montagewerkzaamheden (altijd spanningsloos)
Deze sectie geldt voor iedereen die een iWKS plaatst, aansluit of monteert.
- Installatievereisten:
De vakbekwaam persoon (VP) is verantwoordelijk voor het beoordelen van de elektrische veiligheid en het bepalen van de benodigde maatregelen. De nulleider wordt volgens de NEN beschouwd als een actieve geleider en moet daarom altijd als potentieel onder spanning worden behandeld.
Controleer altijd dat de UPS-stekker goed in de WCD is aangesloten. Hiermee voorkom je dat fase en nul worden omgedraaid, wat onveilige situaties kan veroorzaken.
Alle werkzaamheden die onder NEN-3140 en NEN-3840 vallen, moeten spanningsloos worden uitgevoerd. Dit is in lijn met Artikel 3.5 lid 5 van het Arbeidsomstandighedenbesluit, waarin staat dat elektrische gevaren moeten worden voorkomen door installaties spanningsloos te maken voordat eraan gewerkt wordt.
- Spanningsloosheid aantonen:
Spanningsloosheid aantonen gebeurt volgens NEN-3140 uitsluitend met een tweepolige spanningsaanwijzer (Duspol)* conform NEN-EN-IEC 61243-3.
Stappenplan spanningsloosheid aantonen (NEN-3140):
- Controleer de meter: Test de Duspol eerst op een bekende spanningsbron om te bevestigen dat hij correct functioneert.
- Scheid de installatie: Schakel de juiste groep uit en beveilig tegen herinschakeling met LOTOTO (lock out, tag out, try out).
- Meten: Meet tussen alle geleiders (Fase-Nul, Fase-Aarde, Nul-Aarde).
- Controleer de meter: Test de Duspol nogmaals op een bekende spanningsbron om te bevestigen dat het meetinstrument tijdens de meting niet defect is geraakt.
*Voor het aantonen van spanningsloosheid wordt uitsluitend een tweepolige spanningsaanwijzer (Duspol) gebruikt. Een Duspol is laagohmig en ontlaadt automatisch kabels en condensatoren, voorkomt kortsluiting door verkeerde instellingen (zoals bij een multimeter kan gebeuren) en is robuuster en veiliger in gebruik.
2. Storingszoeken en metingen (kunnen onder spanning plaatsvinden)
Deze sectie geldt alleen voor storingsmonteurs die een defect moeten analyseren. Storingszoeken valt onder bedrijfsvoering en meten is 'geen werk aan de installatie'. Daarom mogen storingen onder spanning worden gemeten, mits dit gebeurt door bevoegd personeel (VP/VOP) en onder strikte veiligheidsvoorwaarden.
- Veiligheidsafstanden volgens NEN
- Meten: 5cm
- Bedienen: 10cm
- Overige werkzaamheden: 50cm
- De monteur bevoegd is (VP/VOP)
- De installatie aanrakingsveilig is
- Er geschikte PBM's worden gebruikt
- De juiste meetapparatuur wordt ingezet
- De risico's vooraf zijn beoordeeld door de WV.
Rijkswaterstaat onderzoekt momenteel of de stekkers zó kunnen worden aangepast dat duidelijk zichtbaar wordt hoe de stekker correct moet worden aangesloten, zodat verwisseling van fase en nul in de toekomst wordt voorkomen.
Scan de volgende code met de app om deze toolbox te bekijken.